Tymczasem mieszkanie może stać się niewygodne nie tylko z powodu wieku. Po kontuzji przez kilka tygodni trudno jest przeskakiwać nad brzegiem wanny. Pojawia się dziecko – i przez wąskie drzwi trzeba przeciągać wózek. Przyjeżdża mieszkać dorosły rodzic. Zmienia się wzrok. Ręce są zajęte torbami, a piękny okrągły klamkę drzwi trzeba mocno chwycić i przekręcić.
Właśnie na takie scenariusze jest nastawiona logika projektowania uniwersalnego: przestrzeń od początku tworzy się tak, by była wygodna dla jak najszerszego kręgu ludzi, zamiast później dostosowywać ją do każdej zmiany w życiu. Jedną z kluczowych zasad jest dostateczna przestrzeń do podejścia i korzystania niezależnie od wzrostu, położenia ciała i mobilności osoby.
Najlepsze rozwiązania w tym przypadku są prawie niewidoczne. Pozwalają one po prostu uniknąć zniszczenia świeżej płytki z powodu czegoś, co można było przewidzieć już na etapie remontu wewnątrz ściany.
Najdroższy przyszły remont często zaczyna się od małego progu
Progi między pokojami dziś są prawie niewyczuwalne.
Dopóki w mieszkaniu nie trzeba nosić wózka dziecięcego, walizki, wózka kuchennego, huśtawek lub krzesła na kółkach. Albo dopóki po kontuzji osoba nie ma trudności z podnoszeniem nogi wysoko. Dlatego jedną z najbardziej uniwersalnych technik remontowych jest, o ile to możliwe, tworzenie głównych tras w mieszkaniu na jednym poziomie. Jest to szczególnie ważne przy łazience, balkonie oraz pomiędzy przedpokojem a pokojami. Czasami różnica poziomów jest technicznie konieczna, ale tworzenie dekoracyjnych progów tylko dlatego, że „tak zwykle zakrywa się styk posadzek”, nie jest konieczne.
Charakterystyczne jest to, że rosyjski standard dotyczący dostępności budynków na dostępnych trasach dąży do minimalizacji zarówno szerokości przeszkód, jak i różnic poziomów. Nie oznacza to jednak, że wymogi dotyczące przestrzeni dostępnej dla wszystkich są automatycznie obowiązkowe przy każdej prywatnej renowacji. Jednak sama logika ergonomiczna jest przydatna – im mniej niepotrzebnych przeszkód na głównej drodze, tym więcej sytuacji mieszkanie będzie w stanie wytrzymać bez dodatkowych zmian.
I bonus pojawia się od razu, a nie za dwadzieścia lat: robot-zmywarka również woli mieszkanie bez zbioru progów.
Parapet w łazience szczególnie łatwo może stać się problemem na zawsze
Łazienka to jedno z tych miejsc, gdzie piękne rozwiązanie jest drogie w zmianie po zakończeniu remontu.
Wysoki blat lub poręcz pod prysznicem dziś wcale nie muszą przeszkadzać. To jednak właśnie wejście i wyjście z wanny oraz prysznica należą do codziennych czynności, podczas których dochodzi do urazów i upadków. Dlatego w zaleceniach dotyczących bezpieczeństwa mieszkań regularnie pojawiają się informacje o antypoślizgowych powierzchniach, poręczach oraz prysznicach bez wysokiego progu. To nie jest powód, by przekształcać łazienkę młodej rodziny w pomieszczenie medyczne.
Znacznie ciekawiej jest zaplanować konstrukcję, której prawie nie widać: jeśli pozwala na to rozwiązanie techniczne, zrobić prysznic na jednym poziomie lub z minimalną różnicą wysokości, wybrać antypoślizgową powłokę oraz wbudować w ściany wzmocnienie tam, gdzie kiedyś może być potrzebna poręcz.
W najnowszym materiale badawczym HUD na temat długoterminowej adaptacji mieszkań, wykonawcy bezpośrednio zalecają montaż wsporników w ścianach prysznica już podczas zwykłej renowacji. Dzięki temu później poręcz można przymocować do solidnego fundamentu bez konieczności niszczenia gotowej ściany.
Dziś pod płytkami znajduje się po prostu element wzmocnionej konstrukcji. Za dziesięć lat może to zaoszczędzić konieczność demontażu połowy łazienki.
Szerokie drzwi są potrzebne nie tylko wózkowi inwalidzkiemu
Wąski otwór drzwiowy oszczędza kilka centymetrów ściany, ale praktycznie nigdy nie sprawia, że mieszkanie staje się wygodniejsze.
Tam trudniej przechodzi duże meble. Trudniej jest wnieść wózek dziecięcy. Niewygodnie jest iść obok osoby, która potrzebuje pomocy. Nawet zwykła kosza na pranie nagle staje się szersza od jej właściciela.
Dla dostępnych tras rosyjskie normy przyjmują jako standard szerokość otworu drzwiowego co najmniej 0,9 m. Nie jest słuszne traktowanie tej wartości jako obowiązkowego standardu dla wszystkich drzwi między pokojami w mieszkaniu, ale przy nowym budowaniu przegród warto przynajmniej nie robić otworów w sposób nieuzasadnionie wąski. Dotyczy to szczególnie łazienki, sypialni i głównego pokoju.
Rozszerzenie otworu w fazie remontu wstępnego jest stosunkowo proste. Zrobienie tego po zamontowaniu drzwi, ościeżnic, włączników, mebli oraz po zakończeniu wykończenia jest znacznie trudniejsze. Dlatego przy wyborze między „trochę szerszym” a „całkowicie dopasowanym, ale da się tu zmieścić jeszcze pięć centymetrów szafy” warto przynajmniej wyobrazić sobie, jak kiedyś przez te drzwi wniesie się nowy sofa.
Gniazdka umieszczone 20 centymetrów nad podłogą nie muszą być jedyną opcją
Rozetki umieszczone nisko wyglądają estetycznie. Są całkowicie logiczne do stałego podłączania telewizora, lampy stołowej lub odkurzacza. Jednak jeśli wszystkie rozetki w mieszkaniu znajdują się niemal przy podłodze, każde podłączenie ładowarki, nawilżacza lub urządzenia tymczasowego wymaga pochylania się.
Zasada projektowania uniwersalnego proponuje inne podejście: ważne elementy sterujące powinny znajdować się w wygodnej strefie dostępu dla osób zarówno stojących, jak i siedzących. To samo dotyczy włączników, termostatów i gniazdek. Dlatego podczas remontu lepiej nie szukać jednej „idealnej wysokości”, a rozdzielać punkty według ich funkcji. W przypadku urządzeń stacjonarnych gniazdko może pozostać niskie i ukryte. Obok łóżka, biurka lub miejsca, gdzie regularnie ładowane są urządzenia, przydatny jest punkt, do którego nie trzeba klękać.
Jeszcze ważniejsze jest zachowanie zapasu gniazdek w miejscach, gdzie funkcja pokoju może ulec zmianie. Gabinet może stać się pokojem dziecięcym. Pokój dziecięcy – sypialnią dorosłej osoby. Obok fotela może pojawić się lampka stołowa. Obok łóżka będzie potrzebne urządzenie elektryczne. Dodatkowy kabel na etapie budowy kosztuje nieporównywalnie mniej niż nowa otwór w gotowej ścianie.
Świat „tu i teraz” szybko się starzeje
W wieku dwudziestu pięciu lat ciemny korytarz z jedną efektowną lampą może wydawać się atmosferyczny. Później okazuje się, że to właśnie w korytarzu szuka się upuszczonego klucza, w nocy idzie się do łazienki i zakłada ciemne buty. Dobreoświetlenie należy do podstawowych zaleceń dotyczących zmniejszania zagrożeń w domu, przy czym szczególna uwaga jest poświęcana korytarzom, schodom i łatwo dostępnym włącznikom.
Projektowanie na lata nie oznacza koniecznie „stworzenia bardzo jasnego oświetlenia wszędzie”. Znacznie bardziej przydatne jest zaplanowanie kilku sposobów włączania światła.
- W korytarzu – włączniki tam, gdzie ludzie wchodzą i wychodzą, a nie tylko z jednego końca.
- W sypialni – możliwość wyłączenia głównego oświetlenia bez wstania z łóżka.
- W korytarzu – delikatny scenariusz nocny lub czujnik ruchu.
- W kuchni – oddzielne oświetlenie robocze, aby później nie trzeba było kompensować braku światła coraz mocniejszą lampą sufitową.
Rozwiązania te są równie przydatne zarówno dla ucznia, który w nocy idzie po wodę, jak i dla osoby o pogorszonym wzroku.
Klamka może przetrwać remont, ale wygoda użycia rąk może się zmienić
Krągła klamka drzwiowa wygląda minimalistycznie. Aby otworzyć drzwi, trzeba ją objąć i przekręcić. Klamkę dźwigniową wystarczy nacisnąć dłonią, częścią przedramienia, a czasami nawet łokciem, jeśli ręce są zajęte. Dlatego klamki dźwigniowe stały się jednym z klasycznych przykładów projektu uniwersalnego wymagającego niewielkiego wysiłku fizycznego. Łatwiej jest je używać osobom o ograniczonej sile ręki, ale ta zaleta sprawdza się również u zupełnie zdrowej osoby wchodzącej do domu z dwoma torbami.
Ta sama logika dotyczy klamek szaf i kranów.
Nie trzeba wybierać akcesoriów medycznych „na przyszłość”. Wystarczy unikać elementów, które wymagają silnego chwytu, precyzyjnego uchwycenia dwoma palcami lub znacznego wysiłku tylko dla pięknego minimalizmu. Wygodna rączka wygląda jak zwykła aż do dnia, gdy boli ręka.
Przestrzeń wolną również warto projektować jako funkcję
Podczas remontu każdy wolny obszar chce się wykorzystać na szafkę. Szczególnie w małym mieszkaniu. Ale przejście o szerokości na granicy wygody pozostaje takie przez dziesięciolecia, podczas gdy rodzina wokół niego się zmienia.
Pojawia się krzesełko dziecięce. Potem plecak szkolny w przedpokoju. Czasami człowiek potrzebuje laski lub tymczasowo kul. Rodzice przyjeżdżają z walizkami. Meble zmieniają się na większe.
Zasada projektowania uniwersalnego łączy bezpośrednio wygodę korzystania z pomieszczenia z wystarczającą przestrzenią do poruszania się, obracania i używania sprzętu niezależnie od mobilności osoby. Dlatego dodatkowe dziesięć centymetrów przejścia jest czasami lepszą inwestycją długoterminową niż dodatkowe dziesięć centymetrów szafy. Szczególnie przed łazienką, przy łóżku, w przedpokoju i między modułami kuchennymi.
Pusta podłoga wydaje się utraconą powierzchnią tylko na rysunku. W rzeczywistości to właśnie dzięki niej mieszkanie funkcjonuje.
Nie musi się pan od razu montować poręczy — wystarczy sprawić, by jej montaż nie był niemożliwy
To właśnie jest główna zasada napraw na przyszłość. Nie trzeba z góry wyposażać mieszkania we wszystko, co może się kiedyś zmienić w życiu. Nikt nie wie, jakie dokładnie zmiany nadejdą. O wiele racjonalniej jest rozróżniać dwie rzeczy.
- Są elementy, którełatwo dodać później: krzesło do prysznica, dodatkowa lampa, poręcz, inteligentne sterowanie oświetleniem.
Dokładnie tę drugą grupę kwestii warto rozwiązać podczas generalnego remontu.
Wielkie decyzje konstrukcyjne lepiej przemyśleć, gdy przestrzeń jest już rozebrana na potrzeby remontu, aby później można było dodać niezbędne urządzenia bez konieczności kolejnej duża przebudowy. Zalety te dotyczą nie tylko starszego wieku – pomagają one przy urazach, tymczasowych ograniczeniach, z wózkami, walizkami i zwykłymi zakupami.
Dlatego przed zatwierdzeniem projektu warto przejść się po mieszkaniu nie tylko takim, jaki jest dziś.
Spróbujcie w myślach otworzyć każde drzwi z torbami w rękach. Przejść trasę z wózkiem dziecięcym. Przesunąć próg po kontuzji nogi. Włączyć światło w nocy. Wstać spod prysznica, gdy kręci się w głowie. Dosięgnąć gniazdka, nie pochylając się ku podłodze. Dobry remont na lata naprzód nie przewiduje przyszłego życia. Po prostu pozostawia mu wystarczająco dużo miejsca, by mogło się zmienić bez nowego remontu.
